Wijsbegeerte (master)
Wouter Hanegraaff in ‘De stelling van …’
‘Geschiedenis is harde wetenschap'. Deze stelling bepleit prof. dr. Wouter Hanegraaff, hoogleraar Geschiedenis van de Hermetische Filosofie en verwante stromingen aan de UvA, tijdens de eerstvolgende editie van De stelling van ... op maandag 12 april.
Geschiedenis wordt gemaakt door collectieve beeldvorming over wat er zou zijn gebeurd. Historici daarentegen proberen te achterhalen wat er werkelijk is gebeurd. Veelal ontdekken zij daarbij dat de voorstellingen die voortleven in onze collectieve herinnering niet overeenkomen met de werkelijkheid van het verleden. Daardoor kunnen zij, als alles meezit, ons geheugen corrigeren en ons doen herinneren wat we waren vergeten. Bovendien kunnen zij analyseren hoe en waarom het heeft kunnen gebeuren dat wij ons, in veel gevallen, een verleden zijn gaan herinneren dat nooit heeft bestaan. De uitkomsten van historische bronnenstudie kunnen even hard en onweerlegbaar zijn als die van onderzoek naar de bouwstenen van de fysieke wereld, en soms kunnen ze leiden tot een Copernicaanse revolutie van ons wereldbeeld. Er moet echter wel naar worden geluisterd. Aangezien wij onze collectieve identiteit in hoge mate ontlenen aan ons gedeelde verleden, en we die identiteit graag in stand willen houden, zijn de conclusies van de geschiedschrijving vaak verre van welkom: we hechten veelal meer belang aan bevestiging van wat we graag willen geloven, of anderen willen doen geloven, dan aan de waarheid.
Om confrontatie met de harde feiten te ontlopen komt het vaak goed uit, de geschiedschrijving af te kunnen schilderen als slechts een ‘zachte' wetenschap, en historici als niet meer dan vertellers van verhalen zonder veel maatschappelijke relevantie. Het succes van deze beeldvorming, in combinatie met de teloorgang van historisch bewustzijn in de hedendaagse samenleving en een snel toenemende verwarring tussen informatie en werkelijke kennis over het verleden, is een zorgelijk en potentieel gevaarlijk fenomeen. Hanegraaff stelt dat wie historische feiten behandelt als ‘slechts een mening', zich gedraagt als de fundamentalist die bewijzen voor biologische evolutie afdoet als niet meer dan een concurrerende geloofsovertuiging.
Over 'De stelling van ...'
De stelling van... is een reeks uitdagende voordrachten waarin prominente wetenschappers en bestuurders zich - aan de hand van een door henzelf gekozen stelling - uitspreken over zowel de grondslagen als de grenzen van hun werk. Het gaat om actuele thema's. Maandelijks is er een nieuwe editie. De stelling van... is een initiatief van de UvA en academisch-cultureel centrum SPUI25, in samenwerking met de UvA-universiteitshoogleraren Louise Fresco, Robbert Dijkgraaf en Johan van Benthem.