Slavische talen en culturen
Servisch/Kroatisch studeren aan de UvA
De opleiding Servisch/Kroatisch
Locatie: de opleiding is gevestigd in het Bungehuis, Spuistraat 210, in het centrum van Amsterdam, vlakbij de Dam.
De UvA biedt als enige universiteit in Nederland de mogelijkheid om Servische/Kroatische taal en cultuur als hoofdvak te studeren. De opleiding Servische/Kroatische taal en cultuur maakt deel uit van de opleiding Slavische talen en culturen (naast Poolse, Tsjechische en Russische taal en cultuur) en biedt een eigen programma aan, met voor een groot deel taalspecifieke colleges, verzorgd door gespecialiseerde docenten.
Waarom Servisch/Kroatisch?
De opleiding Servische/Kroatische taal en cultuur is vanuit verschillende oogpunten interessant. Taalkundig, o.a. omdat er in de verschillende dialecten, en in veel oude teksten, belangrijke gegevens bewaard gebleven zijn voor het reconstrueren van de geschiedenis van het Slavisch. Vanuit literair oogpunt kan bijvoorbeeld de Renaissanceliteratuur van de republiek Dubrovnik genoemd worden; uit latere periodes zijn bijvoorbeeld belangrijk: de Bosnische Nobelprijswinnaar Ivo Andrić (auteur van o.a. de bekende roman De brug over de Drina), de Kroatische schrijver Miroslav Krleža, en de Servische schrijver Danilo Kiš. Van alle drie deze schrijvers zijn verschillende boeken in het Nederlands vertaald (zie paragraaf Servische/Kroatische letterkunde).
Ook uit historisch, politiek en cultureel oogpunt is de studie interessant, omdat de regio waar deze talen gesproken worden een zeer gemêleerde bevolking herbergt; iedere bevolkingsgroep heeft zijn eigen cultuur en eigen historie. Om een goed inzicht te krijgen in deze culturele en historische verscheidenheid is o.a. een goede kennis van de taal onontbeerlijk.
De laatste tijd nemen handelsverkeer en toerisme en de bijbehorende contacten vanuit Nederland naar deze regio aanzienlijk toe; verschillende staten waar Servisch/Kroatisch gesproken wordt zijn kandidaat-lid van de EU, dus in de toekomst zal deze lijn van toenemend verkeer zich ongetwijfeld voortzetten.
Verschillende alfabetten
In de loop van de geschiedenis zijn de verschillende varianten van Servisch/Kroatisch in vier verschillende alfabetten geschreven: het glagolitische schrift, het cyrillische schrift (de twee specifiek Slavische alfabetten), het latijnse schrift, en ook, in de gebieden waar de islam sterk aanwezig was, het Arabische schrift. Van deze vier alfabetten zijn er tegenwoordig nog twee in gebruik: het latijnse alfabet (over het hele taalgebied, maar in de westelijke gebieden, waar de rooms-katholieke traditie overheerste, als enige alfabet) en het cyrillische alfabet (in de oostelijke gebieden, waar de orthodoxe religie de traditionele godsdienst is).
Het oudste Slavische alfabet is het glagolitisch. Het werd in de 9e eeuw ontworpen om in het kader van de bekering van de Slaven tot het Christendom bijbelteksten en andere religieuze geschriften in een Slavische taal op te kunnen schrijven. Het glagolitische schrift handhaafde zich in een beperkte regio van wat nu Kroatië is (in een specifieke hoekige vorm) tot in het begin van de 20e eeuw. In het grootste gedeelte van het gebied waar Slavisch werd gesproken en de orthodoxe godsdienst werd aangehangen werd het glagolitische schrift al spoedig vervangen door het tegenwoordig nog steeds gebruikte cyrillische schrift, dat grotendeels op het Griekse alfabet gebaseerd is. Vanaf de 14e eeuw werd er in het gebied dat nu Kroatië is ook in het latijnse alfabet geschreven. Voor het huidige Servisch/Kroatisch zijn het cyrillische en het latijnse alfabet equivalent.
Verschillen in cultuur en religie
Het gebied waarin Servisch, Kroatisch, Bosnisch enz., worden gesproken, bestaat uit onderling sterk verschillende cultuurgebieden. Bij de achtergronden hiervan speelt godsdienst een belangrijke rol.
In 1054 vindt door een eeuwendurende machtsstrijd tussen de Paus in Rome en de patriarch van Constantinopel een onherstelbare scheuring plaats in het Europese Christendom. De scheidslijn van dit zg. Grote Schisma loopt precies over de Balkan.
Terwijl de Kroaten en Slovenen Rooms-Katholiek zijn, hebben de Serviërs, Macedoniërs en Montenegrijnen het Orthodoxe geloof. Na 1389 (Slag bij Kosovo polje) krijgen de Osmanen (Turken) een aantal eeuwen lang een aanzienlijke macht over een groot gedeelte van het gebied. Zij brengen de islam mee, die vooral in Zuid-Servië en Bosnië de cultuur bepaald heeft.
De opbouw van de hoofdvakstudie
Het propedeutisch diploma Slavische talen culturen, met hoofdvak Servisch/Kroatisch, kan na een jaar behaald worden op voorwaarde dat men voor alle verplichte onderdelen van het eerste studiejaar geslaagd is. Na de propedeuse volgt een studieprogramma van twee jaar voor het bachelordiploma Slavische talen en culturen, hoofdvak Servisch/Kroatisch. Tijdens de studie wordt aandacht besteed aan zowel Servisch als Kroatisch; ook Bosnisch taalmateriaal wordt behandeld. Passief (lezen en verstaan) bestuderen de studenten alle drie de taalvarianten, voor actief gebruik (schrijven en spreken) moet één variant worden gekozen.
Met het behalen van het bachelordiploma heeft de student het recht verworven om zich in te schrijven voor de aansluitmaster Slavische talen en culturen. Om in te stromen in andere masteropleidingen worden aanvullende eisen gesteld.
Minor Servisch/Kroatisch, mogelijkheden voor deeltijdstudie
Studenten met een andere Slavische taal als hoofdvak kunnen de taalverwervingsmodules Servisch/Kroatisch gebruiken om de minor in te vullen. Een minor is een samenhangend onderwijsprogramma van 30 of 60 studiepunten, waarmee je je specialiseert in een tweede vakgebied.
Studenten met een andere hoofdvakstudie kunnen hun minor of vrije ruimte (zie studieprogramma eigen hoofdvak) vullen met vakken van de opleiding Servisch/Kroatisch.
Hoewel er tot op heden geen aparte voorziening is om Servische/Kroatische taal en cultuur in deeltijd te studeren (met ingang van 1 september 2008 bestaat deze voorziening wel), zijn er wel studenten die deze studie combineren met een andere studie of met een baan. Men moet zich dan goed realiseren dat dit alleen mogelijk is door uitgebreide zelfstudie, en/of in geval van grondige voorkennis van de taal (waarbij alleen “native”kennis zonder theoretische basis beslist niet voldoende is), of door een bewuste keuze uit de aangeboden vakken te maken en de studie in meerdere etappes te volgen (bijv. door eerst een jaar taalverwerving te volgen, en het jaar daarna de andere vakken af te ronden).
UvA Studiegids
Voor de beschrijving van algemene en algemeen Slavische vakken wordt verwezen naar de UvA Studiegids.
In de UvA Studiegids zijn per module studiehandleidingen opgenomen. Hierin worden tijdpad en werkschema van de afzonderlijke colleges beschreven. Ook het benodigde studiemateriaal en de literatuur wordt daarin genoemd.